Δεν μπαίνω στη γραμμή / αντι-ουτοπικοί στοχασμοί [2]


        Darrel Perkins ~ The Outsider, 2010 (linocut)
                             Darrel Perkins ~ The Outsider, 2010 


Η ελευθερία τού ατόμου είναι το θεμέλιο κάθε πραγματικής ελευθερίας, είτε είναι λελογισμένη είτε όχι, και το γεγονός πως παρά την πρόοδο των κοινωνιών δια του καπιταλισμού η ελευθερία αυτή παραμένει ένα αίτημα ακόμα ανολοκλήρωτο σημαίνει ότι η ίδια η κοινωνία δεν έχει ακόμα υπάρξει ως ελευθερώνουσα το άτομο.
Το βασικό υπόδειγμα κοινωνικής συμπεριφοράς των ατόμων παραμένει προσαρμοστικό και κυριαρχούμενο από το πολύπτυχο δίπολο που είναι συγκροτημένο "μεταξύ": διαταγής και υπακοής, διεύθυνσης και υπηρεσίας, καθήκοντος και αποστασίας.
Πως μπορεί να αλλάξει αυτό το υπόδειγμα κοινωνικής συμπεριφοράς;
Ας δούμε μερικά στοιχεία, σε σχέση με την ουτοπία ως μορφή αλλαγής υποδείγματος κοινωνικής συμπεριφοράς: 

Η αλλαγή ενός υποδείγματος κοινωνικής συμπεριφοράς δεν είναι το αποτέλεσμα τής απόσχισης μιας ατομικής ή συλλογικής μερικότητας εντός τής κοινωνίας, αν και φαίνεται ή παρουσιάζεται να ξεκινάει από αυτή την απόσχιση.
Εκείνη η κοινωνική και κοινωνικοανθρωπολογική απόσχιση που τίθεται και αποδεικνύεται τελικά ως η αρμόζουσα για την ολική αλλαγή τού συμπεριφορικού υποδείγματος έρχεται μετά από βαθύτερες ζυμώσεις εντός της κοινωνίας, οι οποίες παρά την πιθανή σφοδρότητά τους ή την σφοδρότητα τής κορύφωσής τους ξεκινάνε από ένα μεγάλο ιστορικοχρονικό βάθος και είναι αυτές που δημιουργούν την μετέπειτα κοινωνική απόσχιση χωρίς να έχουν μάλιστα (ούτε) λογικοπροτέρως δημιουργηθεί από την απόσχιση αυτή:
Η κοινωνική ζύμωση επί των κοινών θεμελίων της ζωής έχει προηγηθεί και ιστορικοχρονικά και λογικά από την εκάστοτε πιθανή κοινωνική απόσχιση που θα την διαμεσολαβήσει από την σκοπιά του καινοτομούντος ή αντιδραστικού στοιχείου της.
Η ουτοπία φαίνεται πως τα αγνοεί όλα αυτά, αλλά τούτο δεν είναι εμφανές σε όσους την αντιπαλεύουν από την τυπική αστική κανονιστική σκοπιά, εφόσον η ουτοπία παρουσιάζεται σε αυτούς και από αυτούς ως μια ριζική απόσχιση από τον πατριαρχικό/αστικοπατριαρχικό κόσμο της υπακοής.
Και είναι, εν μέρει, και τούτο.
Η ουτοπία προβάλλει εντός του αστικού κόσμου ένα άλλο σύστημα τάξης των πραγμάτων ως επι των πραγμάτων ή ακόμα και αυτή την γενική κατάσταση τής τάξης ως επανερχόμενης στον κόσμο, αλλά έχει ως εγγραφή της το αίτημα της ελευθερίας αν και ως κοινωνικής ελευθερίας.
Η αντίθεση κοινωνικής και ατομικής ελευθερίας στην ουτοπία δεν έχει ως βάση της την αντίστοιχη καθαυτό πλατωνική ή πλατωνίζουσα αντίθεση που στηρίζεται περισσότερο στην κοινωνικο-ιεραρχική τάξη των πραγμάτων (χωρίς ωστόσο η ουτοπία να την απορρίπτει πάντα αλλά και μερικές φορές απορρίπτοντάς την ολοσχερώς), αλλά την ομοιότητα, την εξομοίωση, την εξίσωση και την αρμονική ένωση των μερών.
Με αυτή την έννοια η ουτοπία έχει εντός της ένα σημαντικό στοιχείο σεβασμού και ανάδειξης τής ατομικής ελευθερίας, αν και υπό το φως της προϋποτιθέμενης εναρμόνισής της με το συλλογικό κοινωνικό ον.
Η ουτοπία είναι η αστική κατασκευή μιας φαντασιακής εναλλακτικής ατομικής ανθρώπινης φύσης πάνω στα θεμέλια μιας φαντασιακής ολικής και εξισωτικής-εξομοιωτικής κοινωνικής φύσης.
Η τάξη που προτάσσει η ουτοπία δεν είναι αναγκαία ολοκληρωτική, εφόσον στην πραγματικότητα είναι μια παλέτα από διάφορες εκδοχές ατομικής και συλλογικής πραγμάτωσης, αλλά σίγουρα περικλείεται σε κάποιον τροπισμό αυταρχισμού λόγω τής προδεδομένης κυριαρχίας του κοινωνικού-κοινοτικού επί του ατομικού στοιχείου, ακόμα κι όταν διακηρύσσονται ή εφαρμόζονται όλα τα ελευθεριακά προτάγματα.
Το συμπεριφορικό υπόδειγμα της ουτοπίας λοιπόν δεν μπορεί παρά να κινείται μέσα από όλες αυτές τις δυνατότητες και μέσα σε όλα αυτά τα όρια.
Δεν είναι μονοδιάστατο, αλλά δεν είναι και τόσο γενικό ή δυνητικοειδές.

Το ερώτημα είναι:
Μπορεί η ουτοπία να συνεισφέρει καθοριστικά στην προσπάθεια για την ριζική αλλά έμπρακτη αλλαγή/καταστροφή τού πατριαρχικού και αστικοπατριαρχικού υποδείγματος ατομικής και συλλογικής συμπεριφοράς;
Για να το ανιχνεύσουμε αυτό ας ξαναπιάσουμε το ζήτημα της κοινωνικής απόσχισης και του ατομικού αποσχίζεσθαι.
Όπως προείπα, η ουτοπία, (θα πω τώρα) σήμερα ειδικά  η νέα ουτοπία, παρουσιάζεται να είναι ο χαρακτηριστικά αποσχιζόμενος δρών εντός ενός καθηλωμένου (παγκόσμιου) κοινωνικού σώματος.
Η (νέα) ουτοπία φανερώνεται ούτως δια της ικανότητάς της να εκκινεί ως απόσχιση από το προδεδομένο κοινωνικό σώμα ως η πραγματική έξοδος από αυτό.

Πριν σπεύσουμε να δούμε το "νόημα" αυτής τής αποσχίζουσας κίνησης, ή τα διάφορα διαφορετικά "νοήματα" τής ανά μονάδα ουτοπικής μορφής, ας παρατηρήσουμε, όπως μπορούμε όσοι μπορούμε, ένα συγκεκριμένο γενικό οντικοτροπικό συμβάν: 
Η ουτοπία έχει την αναγκαστική ιδιότητα να σημαίνεται πάντα δια μίας θεμελιωδώς αρχικής απόσχισης από το προδεδομένο κοινωνικό ον, ήτοι δια μιάς αιρετικίζουσας κίνησης άρσης του προδεδομένου κοινωνικού κόσμου, ως δηλαδή αυτή η κίνηση να είναι η βασικότερη θεμελίωσή της.
Μιλάω για "αιρετικίζουσα" κίνηση τής ουτοπίας για να επισημάνω την ομοιότητα αλλά και την διαφορά της από τα χιλιαστικά μεσαιωνικά κινήματα κοινωνικής απόσχισης.

Ας σημειώσουμε εδώ μιαν άλλη ομοιότητα, με ένα άλλο επίπεδο οργάνωσης της κοινωνικής δράσης, το οποίο αναφέρεται στην ατομικότητα.
Και το άτομο αναζητώντας την ελευθερία του, όταν έχει αποφασίσει να ξεπλεχθεί η ζωή του από τα δίχτυα μιας συλλογικής σκλάβωσης ή καθήλωσης, χρησιμοποιεί το αποσχιστικό πράττειν για να επιτελέσει την επιθυμία του για ελευθερία και να πραγματοποιήσει την απόφασή του να την αδράξει.
Υπάρχει ωστόσο μια ριζική διαφορά με την ουτοπική και γενικότερα σεχταριστική πρακτική, την οποία επισημαίνουμε ακριβώς γιατί μιλάμε και για μιαν ομοιότητα:
Το αποσχιζόμενο άτομο δεν επιθυμεί ούτε δύναται να επιθυμήσει κάτι λιγότερο από όλο τον κόσμο, ξανά.
Και αυτή η επιθυμία συνυφαίνεται τελικά με μιαν αποδοχή, αν και παράδοξη ή παράξενη αποδοχή τού κόσμου εις την τραγική του αεί αντινομία.
Ενώ η αποσχιζόμενη κοινότητα, κοινότητα ιδρυόμενη διά της απόσχισης, ακόμα κι αν επιθυμεί όλο τον κόσμο τελικά περιορίζεται σε ένα κομμάτι του που κάποια στιγμή θα θελήσει ή και επιθυμήσει να περιφράξει.

Ρωτάμε, ας πούμε αφελώς:
Με ποιά τάση απόσχισης, από αυτές τις δύο, έχει περισσότερη σχέση ο επαναστατικός σοσιαλισμός;



 
 
Ιωάννης Τζανάκος

Σχόλια

Αρχείο

Εμφάνιση περισσότερων

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Πτήση..

Σημείωση για τον ψευδο-κομμουνισμό των "συνεπών αντι-οπορτουνιστών"..

Ποιός ήταν ο Μουσταφά Σουμπχί;